Bojana Matejic

Nemogućnosti metajezičkog položaja u tekstualnom procesu: kritičko-komparativna analiza psihoanalitičkog i poststrukturalističkog diskursa* 1 Apstrakt: U ovom radu razmotrićemo problem poststrukturalističke kritike Lakanove za-misli reprezenta; čistog, refleksivnog označitelja koji otelovljuje manjak. Problematizovaćemo poststrukturalističko osporavanje statusa Lakanove konceptualizacije – ključne za razumevanje mehanizma proizvođenja političke svesti/odluke, kao i funkcije ideologije u socio-ideološkom polju. Osim toga, podvrgnućemo ispitivanju tezu o nemogućnosti metajezičkog položaja u dekonstrukciji, odnosno poststrukturalističkom samo-referencijalnom pisanju, i saglasno tome, njenu kritiku od strane (post)marksističke teorije ideologije. Teza rada je da zamisao dekonstruk-cije, kao postupak inventivne intervencije teksta otporom, potiskuje, pri čemu, kako se ispostav-lja, nužno ne isključuje kritičke potencijale političko-ideoloških teorija, ako se uzme u obzir da se iza njih, rečima Žaka Deride, implicitno ili eksplicitno krije istorijski, teleološki projekat zapadne metafizike. Tezu ćemo razmotriti kritičko-komparativnom analizom koncepcije nemogućnosti metajezičke pozicije i statusa subjekta u tekstualnoj produkciji u diskursu Lakanove psihoanal-ize i Deridine postrukturalističke teorije, kao i analizom problema njihovih kritičkih, političko-ideoloških, interventnih potencijalnosti. Postupak izvođenja dekonstrukcije logo-fono-centrizma obeležen je Deridinim korišćenjem frojdovskih termina iz diskursa teorijske psihoanalize, te zamišlju nesvesnog kao teksta, protkanim 1* Tekst je nastao u okviru projekta Identiteti srpske muzike u svetskom kulturnom kontekstu Katedre za muzikolog-iju Fakulteta muzičke umetnosti u Beogradu, koji podržava Ministarstvo prosvete i nauke Republike Srbije pod ev. br. 177019.

Postmedijski svet umetnosti: od optičkog nesvesnog do teorije afekta 1 * Apstrakt: Zadatak teksta je da dovede u pitanje upotrebu pojma studije vizuelne kulture kao si-nonima, danas u široj literaturi, za područje novih studija vizuelnosti kontekstualizacijom teori-jskog obrta u radu Rozalind Kraus od kritike formalističkih koncepata čiste percepcije, optičkog iluzionizma i materijalne specifičnosti medija prema izvođenju teoretizacije afekta u kontekstu postmedijskog sveta umetnosti. Čini se neophodnim ukazati na razliku koja je eksponirana u pro-ceduralnom pristupu. Dok se područje studije vizuelne kulture oslanja na teorije vizuelne kul-turalne reprezentacije – teorija ideologije, socialni konstrukcionizam, diskurzivna analiza, se-miologija, teorija znaka, istorija umetnosti, antropologija, oblast novih studija vizuelnosti prati promene aspekata ljudske percepcije, vizuelnog opažanja i ontologije medija u odnosu na trans-formaciju prirode (novih) tehnologija (npr. digitalna/pokretna slika). Ovaj potonji pristup dobrim se delom služi pojmovnim aparatom i empirijskim istraživanjima iz oblasti bilogije, fiziologije, neuro-nauka, optike, fizike. Ključne reči: percepcija, optičko nesvesno, besformno, post-medij, afekt; Kritikom zapadnog, tradicionalnog, ontologijskog projekta modernosti, zasnovanog na utemeljenju modaliteta " čiste percepcije " (pure perception), " optičkog iluzionizma " (optic illusion) i " materijalne specifičnosti medija " (medium-specificity) Rozalind Kraus (Rosalind Krauss) je postavila jednu moguću optiku za promišljanje nove teorije vizuelnosti u kontekstu post(novo)-medijske umetnosti i kulture. Pod pojmom post-medij Krausova podrazumeva proces diseminacije konvencija koje proizlaze iz materijalnih uslova tehničke podrške (tachnical sup-1* Ova studija je realizovana u okviru projekta Identiteti srpske muzike u svetskom kulturnom kontekstu (ev. br. 177019) Katedre za muzikologiju Fakulteta muzičke umetnosti u Beogradu koji je podržalo Ministarstvo prosvete, nauke i tehnološkog razvoja Republike Srbije.

In the 'Third Sketch for a Manifesto of Affirmationist Art' ('Troisiéme esquisse d'une manifeste de l' affirmationnisme'), Badiou brings together the concepts of Universality, the Senses and Duty in Art. The author will try to reassess the concept of Duty in Badiou's conception of Affirmationist Art, examining the problems of, 1. How is an Emancipatory Art possible in the context of the anti-humanist condition? and 2. What is the ontological and epistemological status of an inhumanity as a fundamental presupposition of human emancipation in Art? It will be argued that the artistic formalization of the Subject(s) – which is 'impersonal and singular', as Badiou asserts – would not be possible without any human participation in the process of subjectification towards human emancipation. The author will demonstrate how it is possible to think the concept of Duty in the aesthetic realm, on the basis of Badiou's presupposition of the Subjective Universality of Art and Župančić's reading of Lacanian theory.

The historical technological transformation conditions the socio-economic and political relations between individuals in the given world, as well as, ontological changing of the human sensorium and of the human being itself. As Marx already pointed out, the technology exemplifies the interaction between human beings and nature and changes the way in which human embodiment is historically constructed and experienced. According to McLuhan, the extension of the sensorium by technological dilatation produces new ratios or proportions among all the senses. McLuhan highlighted that the extended faculties and senses constitute a single field of experience which demands that they become collectively conscious.My aim is to examine this assertion in the context of thinking the „emancipatory new“ in a so-called New Media Art in the present, post-Fordist state of affairs. If the power of the (new) media is to be found in the very possibility to change the way individuals interact with one another, according to the theoretical point of departure by Marshall McLuhan, the artistic emancipatory change should be thought as the singular change towards materialisation of the dis-sensus communis regardless any“new“ technology.

Keywords: extensions of man, new media, dis-sensus communis, emancipation, avant-garde